Не үшін энергетикада металды тексереді

Электр станцияларында барлық жабдық – қазандар, турбиналар, құбырлар, резервуарлар – жоғары қысыммен және жоғары температурада жұмыс істейді. Металдың беріктігі мен сенімділігіне станцияның тұрақты жұмысы ғана емес, адамдардың қауіпсіздігі де байланысты. Осы себепті металды ондағы ұсақ жарықтар мен тозуын немесе құрылымдағы өзгерістерді дер кезінде байқау үшін үнемі тексереді.

Металды тексерістен өткізу оның «өмірінің» барлық кезеңдерінде орындалады:

1. Орнату алдында – станцияға келіп түскен металдың сапалы және стандарттарға сәйкес келетініне көз жеткізу үшін.
2. Монтаждау және жөндеу кезінде – дәнекерлеу сапасын тексеру және бөлшектердің жөндеуден кейін ақауы жоқ екендігіне көз жеткізу үшін.
3. Пайдалану кезінде – металдың жай-күйін қадағалау, тозуды дер кезінде анықтау және апаттардың алдын алу үшін.

Металл қалай тексеріледі

Барлық әдіс екі түрге бөлінеді:

Бұзылуға сынау

Мұндай тексерулер бөлшектен арнайы кесіп алынған шағын үлгілерде жүргізіледі. Оларды мыналарды анықтау үшін бұзылғанға дейін сынайды:

• металл қаншалықты берік және иілімді екені,
• ол қандай элементтерден тұратындығы,
• оның ішкі құрылымы қандай?

Мысалы, созылуға сынау кезінде үлгі сынақ машинасының қысқыштарына бекітіледі, ол металл жарылғанға дейін оны біртіндеп әр жаққа тартады. Содан кейін ұзындығын, қалыңдығын, бұзылу күшін өлшейді – беріктігін осылайша анықтайды.

Химиялық құрамын анықтау кезінде металдың кішкене бөлігін спектрометр-аспабына салады. Электр доғасының әсерінен металл «күйдіріледі» және аспап онда қандай элементтер бар (мысалы, көміртек, марганец, кремний) және қандай мөлшерде екенін көрсетеді.

Металлографиялық талдау металдың ішкі құрылымын көруге көмектеседі. Үлгіні тегістеп, айна жалтырына дейін жылтыратады, содан кейін микроскоппен қарайды. Бұл металда ұзақ жұмыстан кейін пайда болған қандай да бір қосылыстар, жарықтар немесе қажу белгілерінің бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді.

Бұзбайтын әдістер

Бұл тексерулер металды зақымдаусыз зерттеуге мүмкіндік береді. Аспаптардың көмегімен мамандар бөлшектердің ішіне:

• ультрадыбыстық немесе рентгендік дефектоскопия арқылы жасырын жарықтар мен қуыстарды анықтайды;
• қалыңдығын анықтау – құбыр қабырғаларының қалыңдығын өлшейді;
• қаттылықты өлшеу – металдың жүктемеге қаншалықты төзімді екенін көрсетеді;
• көзбен шолу-өлшеу бақылауы – лупа немесе камера арқылы үстіңгі бетті тексеру.

Металды бақылау – станцияның сенімді және қауіпсіз жұмысының кепілі. Ол әлсіз жерлерді алдын ала анықтауға және ақауларды болдырмауға мүмкіндік береді. Осындай жүйелі тексерудің арқасында энергетиктер жабдықтың кез келген жүктемеге төтеп беріп, ұзақ жылдар бойы қызмет ететініне сенімді.