Cирек кәсіп иесі жөндеу шеберханасының атланты – Алматыдағы жұмысшының мойнында мыңдаған адамның қауіпсіздігі
Жұмысшы мамандықтардың әрқайсысы өзінше жақсы және маңызды. Бірақ олардың арасында естігендері де аз. Baigenews.kz тілшісі Алматыдан жүк көтергіш техникаларды жөндеп, жасап шығаратын слесарьді тауып алып, оның көп адам алдындағы ерекше жауапкершілігін білді.
Такелаж жұмыстары – көлеміне немесе салмағына байланысты қолмен жылжытуға болмайтын әртүрлі жүктерді тиеу және түсіру бойынша шаралар кешені. Мысалы, салмағы 800 кг болатын жылу магистраліне арналған үлкен ысырмаларды және басқа да ауыр металл құрылымдарды, салмағы шамамен бір тонна немесе одан да көп жүктерді көтеру үшін сізге ілмектер деп аталатын арнайы құрылғылар қажет. Мұндай қуатты ілмектер дүкендерде сатылмайды немесе зауыттардан кәсіпорындарға жеткізілмейді, бірақ қарапайым болат арқаннан адамдардың өз күшімен жасалады. Әртүрлі ілмектер бар – кәдімгі екі ілмекті ілмектер ғана емес, сонымен қатар сақиналы ілмектер, ілгектері бар, шынжырлы ілмектер және оларды мамандығы дәл такелажды көтеру құрылғыларын жөндеу және жасау жөніндегі слесарь деп атайтын шебер жасайды.
2013 жылы 44 жастағы Дәулет Мыржықбаев АлЭС-тегі «Энергожөндеу» ӨЖК-ға жұмысқа орналасты. Алғашында ол бригада құрамында ысырмаларды жөндейтін слесарь болып жұмыс істеді, ысырмаларды жөндеді, ақауларды жөндеді, әртүрлі диаметрлі құбырларға арналған ысырмаларды бөлшектеп, тазартты. Тікелей жетекшісі Дәулеттің құрал-саймандармен және металмен қалай жұмыс істейтінін көріп, 2015 жылы оны бір мезгілде такелажд бірегей мамандығын меңгеруге шақырады. Дәулет 3 жыл бойы сол кездегі такелажшы Владимир Геннадьевич Зайцевке көмектесіп жүріп, одан сирек кездесетін мамандықтың барлық қыр-сырын – өлшемдерді дұрыс алуды, өруді және тағы басқаларды үйренді. 2018 жылы Зайцев зейнеткерлікке шыққанда Дәулеттің өзі кәсіпорындағы жалғыз бригадир болды.
Такелажшының жұмыс істеу принципі келесідей. Өлшемдері мен сызбалары бар такелажға өтінім беріледі, маман жұмысқа кіріседі. Ол қажетті диаметрдегі арқанды босатады, оны кеседі, оны жұмыс үстеліне орнатады, тоқуды жасайды, рұқсат етілген жүк көтерімділігін көрсететін белгіні қояды, журналға жазба жасайды, дайындағаннан кейін, алынған ілмекті сынақ стендісіне орнатады, және егер ақау анықталмаса, ілмек тапсырыс берілген шеберханаға ауыстырылады.
«Біздің тапсырыс берушілер-слесарьлер осы ілмектерді пайдалана отырып, мұнда жөндеуге келетін және жөндеуден кейін ауыр жүктерді, үлкен металл құрылымдарды, жабылатын клапандарды, құбырларды көтеріп, АлЭС жұмысында қолданылады. Менің міндеттеріме сонымен қатар алты ай сайын қауіпсіздік белдіктерін сынақтан өткізу кіреді. Бұл биіктікте жұмыс істегенде қауіпсіздік үшін қажет. Жігіттер әкелгенде сынау стендіне қоямын, конструкциясына қарай шынжыр немесе таспаның бүтіндігін қараймын, құлпын, карабинді де тексеремін, біркасын қоямын. Біздің цехта және бүкіл АлЭС нысандарында қауіпсіздік шаралары өте қатаң сақталады. Кіру бақылауына кесілген тастар да әкелінеді, мұнда менде сынақ стенді бар», – дейді Дәулет Мыржықбаев.
Жақында кейіпкеріміз Қазақстан үшін сирек кездесетін мамандығының Нидерландыдан келетінін білді. Ол еңбек демалысы кезінде осы елге бару бақытына ие болды және кеме жасау мұражайын аралау кезінде ол такелажды қолданатын көтеру механизмдерін жергілікті теңізшілер 1600 жылы қолдана бастағанын білді. Тіпті ілмек сөзінің өзі немесе «ілмек» нидерланд тілінен «ілмек» деп аударылған. Мұражайда Дәулет бұрын матростар осы сызықтарды тоқыған көптеген тарихи станоктарды көрді. Біздің кейіпкеріміз Қазақстанда ұстазынан басқа ауыр салмақты ілмек тоқу шеберлерін кездестірмеген.
«Бұл мамандық оңай емес. Біріншіден, мен жасайтын ілмектер өте ауыр жүктерді көтереді, ал егер сіз ілмекті сапасыз жасасаңыз, төтенше жағдай салдарынан біреудің өмірі аяқталуы мүмкін. Сондықтан жұмыс өте жауапты. Әрбір ілмек журналға жазылып, оны менің тікелей бастығым, бригадир тексереді. Алғаш оқуға келгенімде шеберханада басында қиын болғанымен, тәжірибе жинақтаған соң жеңілдей бастадым. Бұл жұмысты асығыстықпен орындауға болмайды, сіз тесілген жерлерді, шілтердің мөлшерін сабырмен және мұқият санауыңыз керек, бұрылысты ескеруіңіз керек – пункцияны жеңілдету үшін машинаны қалай бұру керек, тәжірибе қажет. Менің осында тұруыма байыпты көзқарасым мен жақсы ұстазым көмектесті деп ойлаймын», – деп түсіндірді Дәулет. Ол техникалық ақыл-ойдан басқа, такелаждың жақсы физикалық дайындығы болуы керек деп қосты. Сондықтан, «Энергожөндеудің» жеке жаттығу залы бар, онда Дәулет пен кәсіпорынның басқа да қызметкерлері үзіліс кезінде денені қыздырып, қолдарын шынықтырып алады.
«Сіз ілмек жасаған кезде жүктің көп бөлігі қолыңызға түседі. Таңертең келіп, денені қыздырып, бірден жұмысқа кірісемін. Түскі уақытта менде денені жерден көтеру, отырып-тұру, сонымен қатар турникке көтерілу арқылы денені шынықтыруға уақытым болады. Мен көбінесе жалғыз жұмыс істеймін, бірақ жігіттер, менің жұмысым қиын болған кезде, диаметрі 22 мм, диаметрі 30 мм болатын ілмектермен жұмыс жасағанда, оларды шешу керек, әріптестерім босатуға көмектеседі, өйткені трос маймен жағылған. Біз оны бірге шешеміз және мен оны орнатамын, содан кейін мен оны өзім өремін. Жалпы, жігіттер кейде көмектесіп жатады, мен мұнда жалғызбын деп айтпас едім, көбіне өз бетімше жұмыс істеймін», – дейді Дәулет Мыржықбаев.
Шебер жетекшілерімнің арқасында бүгінде «АлЭС» арқан тартыс командасының мүшесі, екінші жыл әріптестерімен жарыстарға қатысып, жүлделі орындарға ие болып жүр. Мысалы, биыл үшінші орын болды, ең бастысы, бұл жұмыста физикалық дайындық қажет.
Жұмыс барысында кейіпкеріміз ұстазының сөзін ұмытпайды.
«Ол әрқашан: асықпа. Сен, өз өзіңе сенімді болуың керек және бәрі ойдағыдай болады, асығудың қажеті жоқ. Ол көп сөйлемейтін, шын мәнінде көрсеткен, ұсынған, үйреткен сияқты болды, оның арқасында мен осында қаншама жыл жалғыз болдым. Менің өзімнің ретке келтірілген процессім бар – мен оны өрдім, жасадым, бирканы іліп қойдым, журналға жаздым, сынап көрдім, тапсырдым. Процесс автоматты түрде жүреді. Диаметрі үлкен болып, жігіттер көмектессе, мен оларға қалай істеу керектігін көрсетемін, біздің кейбір қызметкерлер жұмысты қалай жасауды біледі. Менің ойымша, бұл жұмыста қиын ештеңе жоқ, мен оған үйреніп қалған шығармын. Ал қалауы болса кез келген адамды үйретуге болады деп ойлаймын. Маған әлі студенттер жіберілмейді, әлі ерте. Зейнеткерлік жасқа жеткенде, сосын беретін шығар. Біреуге үйретіп, көрсетсе жақсы болар еді. Қолдан қолға үйренуге болады, ең бастысы иекміңіз болса болды, бірақ тілек болмаса, бұл жерде жұмыс жүрмейдіі деп ойлаймын. Асығудың қажеті жоқ, мұнда уақытыңызды бөліп, санап, тесіп, қатайтып, бәрін дайындап, шыдамдылық пен төзімділік қажет, әйтпесе асықсаңыз материалды бүлдіріп, уақытты жоғалтуыңыз мүмкін. Бастапқыда менде ақаулар болды, өнім машинада сәтті сынақтан өтуі үшін оны қайта жасау керек болды, бірақ қазір тәжірибе, білім және жауапкершілік өз рөлін атқарады және енді ешқандай ақаулар жоқ», – деді Дәулет.
Қазір әйелі екеуі 2 бала тәрбиелеп отыр. Менің қызым жақында тұрмысқа шықты, ұлым 4-сыныпта оқиды, тілдерді жақсы біледі, үздік оқушы және компьютерге қызығады. Спорт пен көлік жөндеуге де қызығушылығы бар.
«Мен көліктерді жөндегенде, ол маған көмектеседі, ол қай жерде қандай құралдар қажет екенін біледі – бұрағыш, кілттер, өлшемдер, жалпы, бұл оның жасына қалыпты жағдай, дегенмен оны IT-технологиялар көбірек қызықтырады деп ойлаймын, мүмкін ол бағдарламашы болар. Ол спортқа да құмар еді, қазір бірінші ауысым, сабаққа апару ыңғайсыз, бірақ екінші ауысымнан оқып жүргенде 4 жасынан айналысатын каратэден спорт секциясына барды», – дейді Дәулет.
Дәулет Мыржықбаев қазіргі компьютерлендіру кезеңінде өскелең ұрпақтың жұмысшы мамандығына деген сүйіспеншілігін ояту оңай еместігін, ал оның балалық шағында бұл кәсіпке ғашық болу оңай болғанын, қол жетімді болғанын айтады. Мұны ол өз мысалынан біледі. Мектепте оқып жүргенде (ол кезде Кеңес заманы) ол авто жөндеуге барды, көршілеріне және оның мұғалімі Олег Васильевичке көлік жөндеуге көмектесті. Әскери борышын өтеп жүргенде рота командирі сол кездің өзінде аккумуляторды зарядтауды, оны алуды, бұрап алуды жақсы білетін Дәулеттің шеберлігін көріп, оны әскери техникаға қызмет көрсететін отрядқа орналастырады. Қызметінің екінші жылында Дәулет сержант болды және одан да көп жауапкершілікке ие болды. Әскерден кейін ол техникалық қызмет көрсету станциясына жұмысқа орналасып, онда 9 жылдай жұмыс істеді, содан кейін оның тағдыры «Энергожөндеумен» және сирек кездесетін такелажшы кәсібімен байланысты.
Дәулет Мыржықбаев тыныш, сабырлы болып көрінеді. Бірақ әріптестері оны ақкөңіл деп айтып, жұмыста әріптестеріне жақсылық жасағанды ұнататынын айтады. Бос уақытында ол көлік жөндеумен айналысады, әсіресе оның әйелі тәжірибелі автокөлік әуесқойы болғандықтан және мезгіл-мезгіл оның жеке көлігінің жағдайын бақылап отыруы керек – бақытымызға орай, Дәулеттің анасының жеке үйі бар, онда оның көлік жөндеуге арналған бұрышы бар. Сондай-ақ, сирек кездесетін жұмысшы кәсіптің өкілі отбасымен бірге бос уақытында саяхаттағанды ұнатады. Дәулет Мыржықбаев – сирек кездесетін кәсіпке ие жөндеу шеберханасы атланты, қарапайым және жауапты тұлға, әріптестері маман ретінде де, тұлға ретінде де жақсы көреді және құрметтейді.